Rilski monaster, Park przyrody "Rilski monaster"

Borowec, Szczyt Musała	Bansko, Razłog, Dobriniszte	Rilski monaster, Park przyrody "Rilski monaster"
Welingrad, Jundoła	Kostenec, Momin Prochod, Dołna Bania	Narodowy park "Riła”, Park przyrody “Rilski ezera”
Belica, Jakoruda, Dobyrsko	Samokow, Bełczin, Gowedarcy	Park Narodowy „Pirin”, Szczyt Wichren
Melnik, Rożenski monaster	Saparewa Bania, Panicziszte, Maliowica	Goce Dełczew, Kowaczewica, Leszten, Dolen

Monaster Rylski "Św. Iwan Rilski" jest najbardziej znanym bułgarskim klasztorem i znajduje się wysoko w górach - 1147 m n.p.m. Robi ogromne wrażenie swym ogromem, bogatą architekturą, piękną przyrodą naokoło i bardzo dawną historią. Jest położony w widłach dwóch rzek – Rilskiej i Druszliawicy. Wokół klasztoru znajduje się dobrze zorganizowany kompleks turystyczny. Można tam dojechać odgałęzieniem drogi Sofia – Saloniki. Krzyżuje się tu wiele szlaków turystycznych, jak i międzynarodowa E-4 Pireneje – Alpy – Riła – Olimp.

Pustelnik Św. Iwan Rylski żył w X w. i mieszkał w jaskinii koło dzisiejszego monasteru. Klasztor został wzniesiony przez jego naśladowców, a jego relikwie znajdują się w kościele klasztornym. Wszyscy władcy bułgarscy składali tu dary. Monaster zawsze się cieszył sławą i wieloma przywilejami, był ostoją kultury narodowej i życia duchowego. Apogeum rozwoju nastąpiło w okresie XII – XIV w. Najazd turecki spowodował zniszczenie klasztoru w poł. XV w.

U schyłku tego wieku zostaje on odbudowany i ponownie się rozwija. Ogólnonarodowy proces odrodzeniowy w Bułgarii w okr. XVII – XIX w. przyśpieszył rozwój Monasteru Rylskiego. Rozbudowano go dzięki pomocy bogatych Bułgarów z całego kraju. Dzisiejszy wygląd kompleksu klasztornego datuje się z XIX w. Budowa części mieszkalnej o formie nieprawidłowego czworokąta rozpoczęła się w 1816 r. W centralnej części podwórca wznosi się najstarsza z całego zespołu budynków – robiąca duże wrażenie – kamienna wieża Sewastokratora Hrelju z 1334 r. Tuż przy niej znajduje się mała cerkiewka z 1343 r. W 1844 wieża zyskała dzwonnicę.

Główna świątynia klasztorna „Narodzenia Bogurodzicy” była wybudowana w l. 1834–1837. Chram ten ma pięć kopuł, trzy wnęki z ołtarzami i dwie boczne kaplice. Jednym z najcenniejszych elementów wnętrza jest ikonostas – „carskie wrota”, zdobiony przepiękną rzeźbą w drewnie. Malowidła ścienne zostały ostatecznie ukończone w 1846 r. i są dziełem wielu malarzy, z których jedynie najsławniejszy – Zachari Zograf – się podpisał pod swoimi dziełami. W cerkwi znajduje się też wiele cennych ikon z okresu XIV–XIX w.

Cały zespół klasztorny ma imponujące rozmiary. Część mieszkalna jest 4-piętrowa, z 300 celami dla zakonników, 4 kaplicami, salą dla przeora, kuchnią, biblioteką, pokojami gościnnymi. Warto obejrzeć kuchnię klasztorną robiącą wrażenie swymi ogromnymi kotłami i piecami do chleba oraz wysokim, zwężającym sie ku górze kominem. Ściany są wysokie, z kamienia, z pozostawionymi małymi okienkami przypominającymi otwory strzelnicze.

W muzeum-skarbcu jest wystawione unikalne dzieło sztuki sakralnej – „Krzyż Rafaela”. Wykonano go z jednego kawałka drewna (81 × 43 cm). Mnich Rafael przy pomocy delikatnych dłut, małych nożyków i soczewek powiększających zdołał wyrzeźbić w tym niewielkim kawałku drewna 104 sceny religijne z 650 malutkimi figurkami. Praca nad tym arcydziełem trwała 12 lat, do r. 1802, kiedy to artysta zagubił wzrok.

W pobliżu znajdują się dwa klasztory żeńskie „Orlica” i „Pczelino”. „Orlica” jest oddalona o 3 km od miasteczka Riła w kierunku Monasteru Rylskiego i pochodzi z czasów cara Iwana Sziszmana (1378 r.). „Pczelino” jest gospodarstwem Monasteru Rylskiego. W końcu XIII w. wybudowano tu cerkiew „Wniebowzięcia NMP”. Wysoko w górach położone są jeszcze dwa historyczne obiekty: pustelnia „Św. Iwan Rylski”, w której początkowo znajdował się grób mnicha oraz cerkiewka „Św. Łuka” z 1843 r.

Park przyrody "Rilski monaster" jest położony w górnych częściach dwóch rzek – Rilskiej i Ilijnej. Skłony gór opadające ku rzece Rilskiej jest poorany stromymi uskokami, po których często się staczają masy skalne i lawiny. Jest tu 28 jezior polodowcowych. Najwyżej są położone „Diawołski Ezera” (2445 m. n.p.m.) a najniżej – „Suchoto Ezero” (1892 m.). 36 szczyta są o wysokości ponad 2000 m. Rośną tu 162 gatunki grzybów, 9 z nich jest włączonych do Europejskiej Czerwonej Księgi, a jeden – do Konwencji Berneńskiej. Szeroko rozprzestrzenione są mchy – 150 gatunków i podgatunków. Roślin wyższych jest tu 1400 gatunków, 71 z nich znalazło miejsce w Czerwonej Księdze Bułgarii.